Ticari anlaşma türleri
Dünya çapında 800'ün üzerinde ticari anlaşma bulunmasına rağmen, çoğu kaç ülkenin dahil olduğuna bağlı olarak üç ana ticari anlaşma türünden birine girer:
Tek taraflı: Gelişmiş ülkeler tarafından gelişmekte olan ülkelere verilen tek yanlı, karşılıksız ticari tercihler, gelişmekte olan ülkelerin ihracatını iyileştirmesine ve genişletmesine ve ekonomik kalkınmasını kolaylaştırmasına yardımcı olacak.
Örnek: Güney Pasifik Bölgesel Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması (SPARTECA)
İkili: İki ülke arasındaki mal ve hizmetlerin değişimini teşvik eden ve her iki ülkeye de fayda sağlayan karşılıklı bir ortaklık.
Örnek: Avrupa Birliği (AB)-Japonya Ekonomik Ortaklık Anlaşması (EPA)
Çok taraflı: Üç veya daha fazla ülke arasında ticaretin basitleştirilmesini ve maliyetini düşüren çok ülkeli bir ticari anlaşma.
Örnek: Dünya Ticaret Örgütü (WTO) üyeleri en çok kayrıklı ulus (MFN) koşuluna uymalıdır
Popüler ticari anlaşma kategorileri
Ticari anlaşmalar, birkaç farklı kategoriye ayrılabilir. Günümüzde ülkeler arasında uygulanmakta olan ana ticari anlaşma kategorilerinden bazıları bölgesel ticaret anlaşmaları (RTA), ikili yatırım anlaşmaları (BIT), WTO anlaşmaları, askıya alma anlaşmaları ve fikri mülkiyet (IP) anlaşmalarıdır. Bu anlaşma kategorileri tek taraflı, ikili veya çok taraflı anlaşma türleri olabilir.
RTA'lar
- Tanım: Bölgesel ticaret anlaşması (RTA), iki veya daha fazla bölge tarafından imzalanan ve bölgeler arasında mal ve hizmetlerin ticaretini etkileyen belirli taahhütleri ve sorumlulukları kabul eden bir anlaşmadır. RTA'lar anlaşmadan anlaşmaya değişse de, genel olarak ticaret engellerini azaltır ve daha avantajlı ticari yatırımlar ve ortamlar oluştururlar. Altı tür RTA vardır:
-
Tercihli Ticaret Alanları
-
Serbest Ticaret Alanı
-
Gümrük Birliği
-
Ortak Pazar
-
Ekonomik Birlik
-
Tam Entegrasyon
-
Bir RTA'nın gerçek hayat örneği: Amerika Birleşik Devletleri (ABD)-Meksika-Kanada anlaşması, daha yaygın olarak USMCA olarak adlandırılır (1 Temmuz 2020 tarihinde yürürlüğe girdi).
-
Amaç, muamele ve izin:
-
Ekonomik büyüme: Üye ülkeler pazarlarını genişletebilir, yatırımcılara ulaşabilir ve daha fazla fırsat oluşturabilir.
-
Ticaret pazarları artış: Katılımcı ülkeler arasında satış daha açık hale gelir ve rekabet dengelenir. Anlaşma politikaları, yeni pazarlarda ticaret yapmayı üye bölgeler için daha işlevsel ve mantıklı hale getirir.
-
Fon erişimi: Bölgeler arasında mal ve hizmetlerin serbest akışı, işletmelerin yatırımlar için ödemek üzere fon almasını mümkün kılar.
-
Müzakere gücü: Bir anlaşma imzalamak ve bölgeler arasında anlaşma oluşturmak, üye olmayan ülke ticari anlaşmaları ile daha fazla müzakere gücü sağlar.
-
Daha iyi ürünlere rekabet: Pazarlar arasında rekabet, erişim arttıkça yoğunlaşır. Rekabet, daha kaliteli üretimi, çeşitliliği ve inovasyonu teşvik eder, bu da daha memnun müşterilere yol açar.
-
İstihdam yaratma: Rekabetinin yanı sıra, serbest ticaretin daha geniş kitlesi nedeniyle ürünler için daha fazla talep vardır. Daha fazla üretim gerektiğinden daha fazla iş yaratılır ve üye ülkelerdeki işler daha erişilebilir hale gelir.
-
BIT'ler
-
Tanım: İkili yatırım anlaşmaları (BIT), yatırımcıların anlaşmanın diğer üyesinin ülkesinde ulusal veya en çok kayrıklı ulus muamelesi (MFN) (hangisi daha iyi ise) almasını sağlamak için tasarlanmıştır. BIT'ler anlaşmadan anlaşmaya değişse de, tipik olarak ekonomik büyümelerini artırmak için iki ülkenin pazarları arasında erişimi genişletmeye yardımcı olur.
-
Bir BIT'in gerçek hayat örneği: Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Türkiye Cumhuriyeti arasında yatırımların karşılıklı desteği ve güvenliğine ilişkin anlaşma (18 Mayıs 1990'da yürürlüğe girdi).
-
Amaç, muamele ve izin:
-
Ulusal veya en çok kayrıklı ulus (MFN) muamele istisnalar: BIT üyeleri, ulusal veya MFN muamele sözleşmesine istisna oluşturma veya tutma yetkisine sahiptir.
-
Adil muamele: BIT yatırımcılarına, BIT katılımcısı ülkenin yerli yatırımcıları kadar veya benzer durumlarda herhangi bir diğer yabancı yatırımcıya davranması kadar olumlu bir şekilde davranılır (hangisi daha iyi ise).
-
Ev sahibi ülke transferleri: Anlaşma, yatırımcılara pazar döviz kurunu kullanarak serbest hale getirilebilir bir para birimi ile rezervleri ev sahibi ülkeye ve dışına taşıma hakkı sağlar.
-
İkamet: Her katılımcı, yatırımcıların yatırım yapması veya yönetmesi için o bölgeye girmesi ve yaşaması için izin vermeyi gerektirir (her BIT katılımcısının ayrı göç yasalarına tabi).
-
WTO
-
Tanım: WTO anlaşmaları, 160'ın üzerinde ekonomi için uluslararası ticaretin yasal temeli oluşturmuştur. Anlaşma, mal, hizmet, fikri mülkiyet, standartlar, yatırımcılar ve ticari dolaşımla ilgili diğer konuları kapsar.
-
WTO anlaşmasının gerçek hayat örneği: Genel Tarife ve Ticaret Anlaşması (GATT), tarifeler veya kotalar gibi ticaret engellerini azaltarak veya ortadan kaldırarak uluslararası ticareti teşvik eder (1 Ocak 1948 tarihinde yürürlüğe girdi). Diğer yaygın WTO anlaşmaları şunları içerir:
-
Amaç, muamele ve izin:
-
Kuruluş: WTO, hükümetlerin uluslararası ticaretin özgürlüğünü artırmasını sağlamak için etkili bir çok taraflı yapısal örnek oluşturur.
-
Adil ve tarafsız: Katılımcıları yerli tedarikçileri, mal veya hizmetleri haksız bir şekilde korumaktan veya yabancı tedarikçiler, mal veya hizmetler arasında ayrımcılık yapmaktan yasaklayan düzenlemeler mevcuttur.
-
Uyum: WTO, dijital dünya ilerledikçe ve küresel öncelikler ortaya çıktıkça uygun şekilde uyum sağlayabilir.
-
Gelişmekte olan ülkeler: Gelişmekte olan ülkelerin (özellikle en az gelişmiş ülkelerin) aşamalı ekonomik ticaret ihtiyaçlarını tanır.
-
Şeffaflık: Hükümetler, açık ve yolsuzluk uygulamalarından kaçınmak için şeffaf ve adil olmalıdır.
-
Teknolojiyi kullanma: Üyeler, uluslararası ticareti genişletme ve kolaylaştırma için elektronik mekanizmaları kullanmanın ve kullanımını teşvik etmenin önemini bilir.
-
Katılmaya teşvik: WTO, WTO olmayan üyelerin kabulünü ve eklenmesini teşvik eder.
-
Askıya alma anlaşması
-
Tanım: Askıya alma anlaşması, yabancı bir hükümetin, diğer ülkenin yerli işletmelerini korumak için dampingi veya karşı vergilendirmeyi ortadan kaldırmak için ticari davranışlarını değiştirmeyi kabul etmesidir. Askıya alma anlaşmaları, uyum ve geçerliliği sağlamak için Ticaret Bakanlığı tarafından sürekli incelenmesi gerekir.
-
Bir askıya alma anlaşmasının gerçek hayat örneği: Meksika Hükümeti, şeker üzerinde anti-damping (AD) ve karşı vergi (CVD) soruşturmalarını askıya aldı; bu, rafine edilen ve diğer şeker türlerinin ABD'deki fiyatlarını ayarladı. Anlaşma ayrıca Meksika'dan şeker ihracatında sınırlar belirlemiştir (Aralık 2014 - Aralık 2017 arasında yürürlükte).
-
Amaç, muamele ve izin:
-
Yerli büyüme: Askıya alma anlaşmaları, yerli işletmelerin yabancı pazarlarla rekabet etmek zorunda kalmadan büyümesine izin verir.
-
CVD ve AD: Karşı vergilendirme (CVD) ve anti-damping (AD), işletmelere kendi ülkesinde kendilerini kurabilme fırsatı verir.
-
Uyum: Askıya alma anlaşmaları, haksızlığı önlemek için düzenli olarak değerlendirilir ve soruşturulur; bu geçmişte birçok kez olmuştur. Askıya alma anlaşmalarına sahip bazı ülkeler çok yüksek CVD ve AD ücretleri alır, bu da yurtiçi olmayan rakiplerin o ülke içinde asla satış yapmasını imkansız kılar. Ürünü ithal etmenin maliyeti bile yurtiçi olmayan satıcıların ürünlerinin fiyatını önemli ölçüde artırır, bu da yerli satıcıların fiyatlarını tüketiciler için çok daha cazip hale getirir.
-
IP anlaşmaları
-
Tanım: Fikri mülkiyet (IP) anlaşması kapsamında, patent, telif hakkı veya ticari markanın sahipliği yaratıcı tarafından kalır, ancak anlaşma içindeki diğer taraflar, belirli bir süre boyunca bir ücret karşılığında IP haklarının bir kısmını veya tamamını kullanma izni alırlar. Anlaşmalar genellikle izin verilen belirli süreyi ve o süre içinde gerçekleşecek prosedürleri içerir. Anlaşma, IP ile ticaret arasındaki ilişkinin öneminin ve dengeli bir IP sisteminin ne kadar gerekli olduğunun yasal bir tasdikidir.
-
Bir IP anlaşmasının gerçek hayat örneği: Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) Cenevre Akt, Lizbon Kökenin ve Coğrafi İşaretleme Anlaşması Çek Cumhuriyeti Hükümeti tarafından yatırılmıştır. Cenevre Akt, kaliteli ürünlerin üreticilerine, ürünün kökenine ilişkin olarak, mallarının belirli tasarımlarını birden fazla bölgede korumasına yardımcı olur (2 Eylül 2022 tarihinde yürürlüğe girdi).
-
Amaç, muamele ve izin:
-
Koruma: Bu anlaşma, siber hırsızlık dahil olmak üzere ticari sırların hırsızlığını önleyen patentler, ticari markalar ve telif hakları için güçlü koruma sağlar.
-
Yaratıcı ticaret: Bilgi ve yaratıcılığın ticaretini kolaylaştırmaya yardımcı olur.
-
IP ticaret sistemi: Teknoloji transferi ve daha az gelişmiş ülkelere yardım açısından yenilikçi bir IP sistemi yetiştirilir.
-
Teknolojik gelişme: Anlaşma, teknoloji dünyası içindeki katlanarak gelişmelere izin verir.
-
Eşitlikçi muamele: Belirli bir konuma karşılık gelen ticari markalar ve IP ile ilgili şeffaflığı ve adil muameleyi teşvik eden kurallar mevcuttur.
-
Pazar fırsatı: Güvenli, adil, makul ve ayrımcı olmayan pazarlar IP'ye bağlı işletmeler için erişilebilir.
-
Zorunlu kurallar: Ticari markalar, telif hakkı gizliliği ve tüm IP'yi korumak için kurallar uygulanır. Taklitçi mallar tüketici sağlığını ve/veya güvenliğini tehdit ettiğinde yükseltilmiş cezalara izin verilir.
-
Kolay ve güvenli: İşletmeler, IP'lerini yeni pazarlarda daha basit ve güvenli bir şekilde kaydedebilir ve koruyabilir.
-
Belirli bir ülke için hangi ticari anlaşmaların yürürlükte olduğunu nasıl bilirim?
Zonos'un ülkelerin ticari anlaşmalarını ve bu ülkelerle ticaret yapmakla ilgili ek bilgileri ana hatlarıyla belirten bir dizi ülke rehberi vardır.
Ticari anlaşmalar
Ticari anlaşmaların neler olduğunu ve önemini öğrenin.Ticari anlaşma, iki veya daha fazla ülke arasında ticaretin şartlarına ilişkin müzakere anlamına gelir—tarifeler, kotalar, ithalatı ve ihraç kısıtlamaları ve ticari kolaylaştırma, fikri mülkiyet hakları ve yatırım koruması gibi hükümler. Sınır ötesi e-ticaret perakendecileri için, ticari anlaşmalar ortak ülkelerde pazarlara daha geniş erişim sağlayabilir, müşteri tabanlarını genişletmelerine ve satışlarını artırmalarına olanak tanır. Ticari anlaşmaları ve sundukları avantajları, özellikle mal ihraç ve ithal eden perakendecileri ve tüketicileri bilmek önemlidir.
Ticari anlaşmalar faydalıdır çünkü şunları yaparlar:
Bu faydaları elde etmek için gereksinimler ve/veya kısıtlamalar olabilir. Ancak, bir ülke ticari bir anlaşmaya katıldıktan sonra, üye ülkeler arası ticaret, yukarıda listelenen faydalardan yararlanırken artabilir.
Ticari anlaşmalar sınır ötesi e-ticarette büyük bir rol oynar ve ithalatın iniş maliyetini önemli ölçüde azaltabilir; bu da ekonomik büyüme ve uluslararası ilişkileri teşvik eder. Ticari anlaşmalar, ürün türü ve menşei ülkeye (üretildikleri yer) göre tercihli muamele (düşürülen vergi veya gümrük vergisiz) sunmaktadır. Tercihli muamele, kullanıldığında, çok sayıda sınır ötesi ticaret için ithalatı maliyetlerini düşürebilir.
Ticari anlaşmalar, ülkeler arasında ticaretin kurallarıyla ilgilenen tek küresel uluslararası kuruluş olan Dünya Ticaret Örgütü'nün (WTO) merkezindedir. Ticari anlaşmalar, son birkaç on yılda küresel ticaretin nasıl iyileştirildiğinde önemli bir rol oynarlar. İyileştirme açık: dünya ticaret değerleri, özellikle 1995 yılında WTO'nun ortaya çıkması nedeniyle, 1950'lerden bu yana neredeyse 300 kat artmıştır.